سرطان کولورکتال به سرطانی گفته میشود که در کولون (روده بزرگ) یا راست‌روده ایجاد میشود و در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد. تغییر مداوم در عادت دفع، مشاهده خون در مدفوع، درد شکمی، کاهش وزن بی‌دلیل یا کم‌خونی می‌تواند از نشانه‌های هشداردهنده باشد، اما این علائم همیشه به معنای سرطان نیستند و نیاز به بررسی پزشکی دارند. از آنجا که بسیاری از موارد سرطان کولورکتال از پولیپ‌های پیش‌سرطانی شروع می‌شوند، غربالگری و تشخیص به‌موقع نقش مهمی در پیشگیری و درمان دارد.
کولورکتال کجاست؟
کولورکتال به دو بخش اصلی دستگاه گوارش اشاره دارد: کولون (روده بزرگ) و راست روده یا رکتوم. کولون بخش اصلی روده بزرگ است و رکتوم قسمت انتهایی آن است که پیش از مقعد قرار دارد. بنابراین، اصطلاح سرطان کولورکتال هم سرطان کولون و هم سرطان رکتوم را دربرمی‌گیرد.
سرطان کولورکتال چه نوع سرطانی است؟
سرطان کولورکتال زمانی ایجاد میشود که سلول‌های پوشاننده کولون یا راست‌روده دچار تغییرات غیرطبیعی شوند و به‌صورت کنترل‌نشده رشد کنند. بسیاری از سرطان‌های کولورکتال از پولیپ‌های پیش‌سرطانی شروع می‌شوند؛ به همین دلیل شناسایی و برداشتن برخی پولیپ‌ها در جریان کولونوسکوپی می‌تواند از ایجاد سرطان جلوگیری کند.
تشخیص سرطان کولورکتال بر اساس علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی و آزمایش‌های لازم انجام میشود. بسته به شرایط فرد، آزمایش‌های مدفوع، کولونوسکوپی و سایر بررسی‌های تشخیصی مورد استفاده قرار می‌گیرند. در صورت تشخیص سرطان، انتخاب درمان به محل تومور، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد و ممکن است شامل جراحی کولورکتال، شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمان‌های دارویی تخصصی باشد.
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا سرطان کولورکتال در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد و درمان در مراحل ابتدایی معمولاً نتایج بهتری دارد.
بیشتر بخوانید: هزینه جراحی کولورکتال
علائم سرطان کولورکتال چیست؟
سرطان کولورکتال در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند. به همین دلیل، نداشتن علائم به‌تنهایی نمی‌تواند احتمال وجود پولیپ یا سرطان را رد کند. در صورت بروز علائم، نشانه‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- تغییر مداوم در عادت دفع
- اسهال یا یبوست جدید و مداوم
- احساس تخلیه ناقص روده
- مشاهده خون روشن یا تیره در مدفوع
- درد، گرفتگی یا ناراحتی مداوم شکم
- کاهش وزن بدون علت مشخص
- کم‌خونی، بهویژه کم‌خونی ناشی از کمبود آهن
- تغییر قابل توجه در ظاهر یا قوام مدفوع
وجود این علائم لزوما به معنای ابتلا به سرطان نیست و بیماری‌های دیگری نیز می‌توانند چنین نشانه‌هایی ایجاد کنند. با این حال، تداوم یا تکرار این علائم، به‌خصوص خون در مدفوع یا کاهش وزن بی‌دلیل، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
اگر علائمی مانند خونریزی، تغییر در اجابت مزاج یا دردهای مداوم گوارشی دارید، برای بررسی دقیق‌تر به دکتر سامان ستوده نیا، فوق تخصص جراحی کولون و رکتوم مراجعه کنید. برای دریافت مشاوره و تعیین وقت، با شماره زیر تماس بگیرید.
آیا سرطان روده کشنده است؟
سرطان کولورکتال می‌تواند بیماری جدی و تهدیدکننده زندگی باشد، اما ابتلا به این سرطان به معنای قطعی بودن مرگ نیست. پیش‌آگهی بیمار به عواملی مانند مرحله سرطان، محل و ویژگیهای تومور، درگیری غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها و پاسخ به درمان بستگی دارد. تشخیص زودهنگام می‌تواند شانس درمان موفق را افزایش دهد.
به همین دلیل، نباید برای مشاهده علائمی مانند خون در مدفوع، تغییر مداوم در عادت دفع یا کاهش وزن بی‌دلیل منتظر شدید شدن علائم ماند. غربالگری نیز حتی در افراد بدون علامت اهمیت دارد، زیرا می‌تواند پولیپ‌های پیش‌سرطانی و سرطان را در مراحل قابل‌درمان شناسایی کند.
چه کسانی در معرض ابتلا به سرطان کولورکتال هستند؟
افرادی که یک یا چند ویژگی گفته شده در زیر را داشته باشند، بیشتر از سایر افراد در معرض ابتلا به سرطان روده قرار دارند:
- استعمال دخانیات
- نوشیدن مکرر الکل
- ابتلا به دیابت نوع 2
- چاقی و داشتن اضافه وزن
- ورزش نکردن و عدم فعالیت جسمانی
- دارا بودن سندرم ژنتیکی مانند: پولیپوز آدنوماتوز
- سابقه ابتلا به پولیپ کولون و یا بیماری‌های روده
- سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ،راست روده و یا بیماری التهابی روده
- بالا بودن سن؛ چرا که در سنین بالای 50 سال احتمال ابتلا به سرطان کولورکتال، افزایش می‌یابد.
- داشتن رژیم غذایی نامناسب حاوی مواد غذایی پرچرب و کم فیبر فرآوری شده و یا رژیم غذایی حاوی مقادیر بالای گوشت قرمز و مقادیر کمی از میوه و سبزی
غربالگری سرطان کولورکتال از چه سنی انجام میشود؟
برای افراد با خطر متوسط، توصیه‌های فعلی غربالگری سرطان کولورکتال را از ۴۵ سالگی مطرح می‌کنند. انتخاب روش غربالگری و فاصله تکرار آن به شرایط فرد و نظر پزشک بستگی دارد و می‌تواند شامل آزمایش‌های مدفوع یا روش‌هایی مانند کولونوسکوپی باشد.
افرادی که سابقه خانوادگی سرطان یا پولیپ کولورکتال، بیماری‌های التهابی روده یا برخی سندرم‌های ارثی مانند پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) یا سندرم لینچ دارند، ممکن است به غربالگری زودتر یا با فواصل کوتاه‌تر نیاز داشته باشند.
علائم سرطان کولورکتال در زنان و مردان چیست؟
| علامت | زنان | مردان |
|---|---|---|
| خون در مدفوع | ممکن است دیده شود و گاهی با خونریزی‌های گوارشی دیگر اشتباه گرفته شود. | ممکن است به صورت خون روشن یا تیره در مدفوع دیده شود. |
| تغییر عادت دفع | اسهال، یبوست یا تغییر مداوم در الگوی دفع | اسهال، یبوست یا تغییر مداوم در الگوی دفع |
| احساس تخلیه ناقص روده | ممکن است پس از دفع همچنان احساس نیاز به دفع وجود داشته باشد. | ممکن است پس از دفع همچنان احساس نیاز به دفع وجود داشته باشد. |
| درد یا گرفتگی شکم | درد، نفخ یا گرفتگی مداوم شکم ممکن است ایجاد شود. | درد، نفخ یا گرفتگی مداوم شکم ممکن است ایجاد شود. |
| تغییر ظاهر مدفوع | باریک شدن یا تغییر قابل‌توجه در شکل و قوام مدفوع | باریک شدن یا تغییر قابل‌توجه در شکل و قوام مدفوع |
| کاهش وزن بی‌دلیل | کاهش وزن بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی | کاهش وزن بدون علت مشخص |
| کم‌خونی | کم‌خونی ناشی از خونریزی مزمن ممکن است با خستگی و ضعف همراه باشد. | کم‌خونی ناشی از خونریزی مزمن ممکن است با خستگی و ضعف همراه باشد. |
| ضعف و خستگی | بهویژه در صورت وجود کم‌خونی یا بیماری پیشرفته | بهویژه در صورت وجود کم‌خونی یا بیماری پیشرفته |
نکته: وجود این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان کولورکتال نیست، اما تداوم آنها، به‌خصوص خون در مدفوع، تغییر مداوم عادت دفع یا کاهش وزن بی‌دلیل، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
تشخیص سرطان کولورکتال چگونه انجام میشود؟
تشخیص سرطان کولورکتال با توجه به علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی و نتایج آزمایش‌های تشخیصی انجام میشود. در افرادی که علائم مشکوک دارند یا نتیجه غربالگری غیرطبیعی است، پزشک ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:
آزمایش‌های مدفوع
برای بررسی خون مخفی در مدفوع یا برخی تغییرات مرتبط با سرطان انجام می‌شوند. نتیجه مثبت به‌تنهایی به معنای سرطان نیست و معمولاً بررسی بیشتر، از جمله کولونوسکوپی، لازم است.
کولونوسکوپی
مهم‌ترین روش بررسی داخل کولون و رکتوم کولونوسکوپی است. پزشک با استفاده از یک لوله انعطاف‌پذیر، مخاط روده را مشاهده می‌کند و در صورت مشاهده پولیپ یا ضایعه مشکوک، امکان نمونه‌برداری یا برداشتن پولیپ وجود دارد.
بیوپسی (نمونه‌برداری)
اگر در کولونوسکوپی ناحیه مشکوکی دیده شود، از آن نمونه بافتی گرفته و در آزمایشگاه بررسی میشود. تشخیص قطعی سرطان بر اساس بررسی پاتولوژی نمونه بافت انجام میشود.
آزمایش خون
آزمایش خون به‌تنهایی برای تشخیص سرطان کولورکتال کافی نیست، اما می‌تواند برای بررسی کم‌خونی یا ارزیابی وضعیت عمومی بیمار استفاده شود. گاهی آزمایش CEA نیز برای کمک به پیگیری بیماری پس از تشخیص و درمان درخواست میشود.
تصویربرداری
در صورت تشخیص سرطان، روش‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن برای بررسی اندازه تومور و احتمال گسترش بیماری به سایر قسمت‌های بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند. در نهایت، کولونوسکوپی و بررسی پاتولوژی نمونه بافت نقش مهمی در تأیید تشخیص دارند و انتخاب آزمایش‌ها باید بر اساس شرایط هر فرد توسط یک جراح خوب کولورکتال انجام شود.
درمان سرطان کولورکتال چگونه است؟
درمان سرطان کولورکتال به محل تومور، مرحله سرطان، اندازه و ویژگیهای سلول‌های سرطانی، درگیری غدد لنفاوی یا سایر اندام‌ها و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، برنامه درمانی برای همه بیماران یکسان نیست و گاهی چند روش درمانی در کنار هم استفاده میشود.
جراحی
در بسیاری از موارد، جراحی بخش اصلی درمان سرطان کولورکتال است. در این روش، قسمت درگیر روده همراه با حاشیه‌ای از بافت سالم و غدد لنفاوی اطراف برداشته میشود و سپس دو انتهای روده در صورت امکان به یکدیگر متصل می‌شوند. در برخی بیماران، بهویژه در مراحل پیشرفته یا شرایط خاص، ایجاد استومی موقت یا دائمی نیز ضرورت پیدا می‌کند.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی با استفاده از داروهای ضدسرطان، سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد یا رشد آنها را مهار می‌کند. بسته به مرحله بیماری، ممکن است شیمیدرمانی قبل یا بعد از جراحی انجام شود. در سرطان پیشرفته نیز می‌توان از آن برای کنترل بیماری و کاهش علائم استفاده کرد.
پرتودرمانی
پرتودرمانی بیشتر در درمان سرطان رکتوم کاربرد دارد و با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد. در برخی بیماران پرتودرمانی پیش از جراحی انجام میشود تا اندازه تومور کاهش پیدا کند و احتمال عود بیماری کمتر شود.
درمان هدفمند و ایمنیدرمانی
در برخی بیماران، بر اساس ویژگیهای مولکولی و ژنتیکی تومور، داروهای هدفمند یا ایمنیدرمانی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. این درمان‌ها برای همه بیماران مناسب نیستند و انتخاب آنها به نتایج آزمایش‌های تومور و مرحله بیماری بستگی دارد.
درمان سرطان کولورکتال بر اساس مرحله بیماری
در مراحل اولیه، جراحی می‌تواند درمان اصلی باشد و در برخی موارد تنها درمان مورد نیاز است. با افزایش مرحله بیماری، ممکن است ترکیبی از جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی مورد نیاز باشد. اگر سرطان به اندام‌های دیگر مانند کبد یا ریه گسترش یافته باشد، متخصصان بر اساس محل و میزان انتشار بیماری، مناسب‌ترین ترکیب درمانی را تعیین می‌کنند.
بنابراین، تشخیص سرطان کولورکتال به معنای یکسان بودن مسیر درمان برای همه افراد نیست. تصمیم نهایی باید پس از تعیین مرحله بیماری و بررسی ویژگیهای تومور توسط تیم درمانی گرفته شود.
سوالات متداول
بله، بهویژه زمانی که سرطان کولورکتال در مراحل اولیه تشخیص داده شود، امکان درمان و کنترل بیماری وجود دارد. روش درمان به مرحله سرطان و ویژگیهای تومور بستگی دارد و ممکن است شامل جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی باشد.
نیاز به شیمیدرمانی پس از جراحی به مرحله بیماری، درگیری غدد لنفاوی و ویژگیهای بافت تومور بستگی دارد. در برخی بیماران شیمیدرمانی برای کاهش خطر عود سرطان توصیه میشود، اما برای همه افراد ضروری نیست و تصمیمگیری باید توسط تیم درمان انجام شود.
در سرطان کولورکتال پیشرفته، درمان با هدف کنترل بیماری، کاهش علائم و افزایش طول عمر انجام میشود. بسته به محل انتشار سرطان و ویژگیهای تومور، ممکن است از شیمیدرمانی، درمان هدفمند، ایمنیدرمانی و در برخی شرایط جراحی یا سایر روش‌های موضعی استفاده شود.
سخن پایانی
سرطان کولورکتال از بیماری‌هایی است که تشخیص به موقع و شروع به‌موقع درمان تأثیر مهمی در کنترل آن دارد. این سرطان ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشد؛ بنابراین توجه به نشانه‌هایی مانند خون در مدفوع، تغییر مداوم عادت دفع، درد شکمی، کاهش وزن بی‌دلیل و کم‌خونی اهمیت دارد. غربالگری منظم، بهویژه از سن ۴۵ سالگی برای افراد با خطر متوسط، می‌تواند به شناسایی پولیپ‌ها و سرطان کولورکتال در مراحل اولیه کمک کند. در صورت مشاهده علائم مشکوک یا داشتن عوامل خطر، مراجعه به پزشک و انجام بررسی‌های لازم را به تأخیر نیندازید.
با سلام مادر بنده بعد از زمین خوردن سخت نتوانستند پاهایشان را تکان دهند پس از ام ار ای مشخص شد که مهره ها اسیب دیدند پس از جراحی پاهای مادرم برگشت اما سه چهار ماه بعد دوباره پاها سست شد و از کار افتاد پس از ام ار ای مشخص شد که در قسمت عمل قبلی لخته ی خون هست. دکتر مادرم را عمل فیوژن کمری انجام داد اینبار پاهایش برنگشت حس دارند ولی حرکات ضعیفه دکتر گفته برمیگرده پاها. اما پاتولوژی عمل دوم سرطان ادنوکارسینوما روده نشان داده. در حالی مادرم دوسال از عمل روده گذشته چک اپ میشدند و جواب پاراکیلینیک ها منفی بوده. در ماه اخیر اسکن شکم و لگن شده هیچ مشکلی نداشته و بن اسکن هم مشکلی نشان نداده. ایا عمل فیوژن برای خونمردگی نیاز بوده؟ ایا ممکنه پاتولوژی اشتباه کرده باشد؟
در مورد الزام یا عدم نیاز عمل فیوژن من صلاحیت ندارم و باید از جراح اعصاب بپرسید ولی به هر حال عمل مهره ارتباطی با مساله سرطان روده ندارد و حالا به طور اتفاقی یا بررسی هایی که انجام داده اند بدخیمی در روده ایشان مشخص شده و درمان کردند ولی در کل ارتباطی به یکدیگر ندارند.